61 เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับการออกแบบเมืองสิงคโปร์ ในวันเกิดปีที่ 61

สิงคโปร์เป็นเมืองที่ออมรู้สึกว่าเปลี่ยนแปลงและเติบโตอยู่ตลอดเวลา ออมมาที่นี่ครั้งแรกช่วงเพิ่งเรียนจบ ประมาณ พ.ศ. 2552–2553 ตอนนั้นสมัครงานแล้วได้โอกาสเข้ามาทำงานเป็นสถาปนิก จากที่ตั้งใจมาหาประสบการณ์ กลายเป็นว่าอยู่ยาวตั้งแต่ พ.ศ. 2553 จนถึง พ.ศ. 2561 และแต่งงานในปีที่สิงคโปร์ครบรอบ 50 ปีพอดี

จากนั้นออมกลับไปเปิดบริษัทที่เมืองไทย และใช้ชีวิตที่นั่นอีกหลายปี จนกระทั่งปีนี้ พ.ศ. 2569 ออมย้ายกลับมาอยู่สิงคโปร์อีกครั้ง

กลับมาที่เมืองเดิม ด้วยสายตาของแม่

รอบนี้ความรู้สึกต่างจากตอนอายุยี่สิบกว่าๆ เยอะมากค่ะ เมื่อก่อนออมมาในฐานะสถาปนิกวัยเริ่มทำงาน ชีวิตส่วนใหญ่คือไปทำงาน กลับบ้าน แล้วก็เรียนรู้เรื่องงานให้ได้มากที่สุด วันนี้ออมกลับมาในฐานะแม่ มีลูกไปโรงเรียน มีครอบครัว และใช้เมืองในชีวิตประจำวันอีกแบบหนึ่ง

เลยเริ่มสังเกตเรื่องเล็กๆ ที่เมื่อก่อนอาจไม่ได้คิดถึง ทำไมเราเดินไปส่งลูกที่โรงเรียนได้ ทำไมจากบ้านเดินไปขึ้นรถไฟ ต่อรถประจำทาง ซื้อของ แล้วกลับบ้านได้ค่อนข้างง่าย ทำไมเวลาฝนตกเราเดินทางไปไหนมาไหนได้โดยไม่ต้องพกร่ม และทำไมรอบบ้านมีทั้งสนามเด็กเล่น พื้นที่ออกกำลังกาย ร้านอาหาร ร้านค้า โรงเรียน และสวนอยู่ในระยะเดินถึง

พอกลับมาอยู่รอบนี้ ออมรู้สึกว่าสิ่งที่น่าสนใจของสิงคโปร์มีเยอะมากในระดับที่เราอาจไม่ได้สังเกตเห็นเลย เพราะมันกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันไปแล้ว หลายอย่างถูกคิดเชื่อมต่อกันเป็นระบบ และสิงคโปร์ก็สอนออมเยอะมาก ทั้งเรื่องการทำงาน การวางแผน การบริหารจัดการ และวิธีคิดว่าจะทำอย่างไรให้สิ่งที่ซับซ้อนจำนวนมากอยู่ร่วมกันได้

61 ปี เท่ากับช่วงชีวิตของคนรุ่นหนึ่ง

ปีนี้สิงคโปร์มีอายุครบ 61 ปี ออมมานั่งคิดว่า 61 ปีจริงๆ ก็เท่ากับช่วงชีวิตของคนรุ่นหนึ่งเองนะคะ แต่ถ้ามองย้อนกลับไปว่าเมืองนี้เปลี่ยนไปมากขนาดไหนในช่วงเวลานั้น ก็รู้สึกว่าน่าสนใจมาก

ในโอกาสวันชาติสิงคโปร์ปีนี้ ออมเลยอยากรวบรวม 61 เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับการวางแผนและออกแบบเมือง ที่ส่งผลกับชีวิตประจำวันของคนที่อยู่ที่นี่ ลองมาดูกันค่ะว่าใน 61 ปีที่ผ่านมา เมืองเล็กๆ แห่งนี้คิดอะไรไว้รอบตัวเราบ้าง

วางแผนไว้ให้คนรุ่นต่อไป

1. 01สิงคโปร์วางแผนการใช้ที่ดินล่วงหน้าไปประมาณ 50 ปี เพื่อกันพื้นที่สำหรับสิ่งที่คนรุ่นต่อไปจะต้องใช้ในอนาคต
2. 02แผนระยะยาวถูกนำกลับมาทบทวนประมาณทุก 10 ปี เพื่อให้เมืองปรับตามจำนวนคน เศรษฐกิจ เทคโนโลยี และวิถีชีวิตที่เปลี่ยนไป
3. 03ภาพใหญ่ 50 ปีจะถูกย่อยลงมาเป็นแผนแม่บทระยะ 10–15 ปี เพื่อเปลี่ยนวิสัยทัศน์ระยะยาวให้กลายเป็นการใช้ที่ดินที่ทำได้จริง
4. 04แผนแม่บทถูกทบทวนทุก 5 ปี เพราะเมืองต้องมีทิศทางระยะยาวพร้อมกับความสามารถในการปรับตัวระหว่างทาง
5. 05การทำแผนเมืองฉบับล่าสุดมีประชาชนเข้าร่วมเกือบ 220,000 คน เพื่อให้ความต้องการของคนที่ใช้เมืองจริงเข้าไปอยู่ในกระบวนการวางแผนด้วย
6. 06โครงการถนน น้ำ ไฟ บ้าน และระบบสาธารณูปโภคถูกประสานแผนล่วงหน้าหลายปี เพื่อให้โครงสร้างพื้นฐานแต่ละระบบไม่แย่งพื้นที่หรือสร้างปัญหาให้กันภายหลัง

บ้านที่รองรับทุกช่วงของชีวิต

1. 07แม้ประชากรจะไม่เพิ่ม สิงคโปร์ก็อาจต้องสร้างบ้านเพิ่ม เพราะครอบครัวเล็กลง คนโสดอยู่คนเดียวมากขึ้น และผู้สูงอายุอยู่กันเป็นครัวเรือนขนาดเล็กมากขึ้น
2. 08เมืองจึงต้องมีบ้านหลายรูปแบบ เพื่อรองรับชีวิตที่แตกต่างกันตั้งแต่คนโสด คู่แต่งงาน ครอบครัวที่มีลูก ไปจนถึงผู้สูงอายุ
3. 09ประชากรประจำเกือบ 80% อาศัยอยู่ในบ้านของการเคหะแห่งชาติสิงคโปร์ (HDB) ทำให้คุณภาพของบ้านภาครัฐส่งผลโดยตรงต่อชีวิตของคนส่วนใหญ่ในประเทศ
4. 10ประมาณ 90% ของคนที่อยู่บ้านการเคหะเป็นเจ้าของบ้านที่ตัวเองอาศัยอยู่ ทำให้เรื่องที่อยู่อาศัยเชื่อมโยงกับทั้งความมั่นคงและความรู้สึกเป็นเจ้าของชุมชน
5. 11บ้านการเคหะมีการกำหนดสัดส่วนของกลุ่มชาติพันธุ์ในแต่ละอาคารและย่าน เพื่อช่วยลดการแยกตัวเป็นชุมชนเชื้อชาติเดียวและส่งเสริมการอยู่ร่วมกัน
6. 12ย่านที่อยู่อาศัยถูกวางพร้อมร้านอาหาร ร้านค้า บริการสุขภาพ โรงเรียน และพื้นที่พักผ่อน เพื่อให้ชีวิตประจำวันเกิดขึ้นได้ใกล้บ้านมากที่สุด
7. 13บ้านใหม่บางส่วนถูกวางใกล้กับย่านเดิม เพื่อให้พ่อแม่ ลูก และครอบครัวขยายมีโอกาสอยู่ใกล้กันและช่วยดูแลกันได้ง่ายขึ้น
8. 14สิงคโปร์มีแผนเพิ่มสถานรับเลี้ยงและอนุบาลประมาณ 40,000 ที่ในช่วง พ.ศ. 2568–2572 เพื่อให้ครอบครัวเข้าถึงการดูแลเด็กใกล้บ้านและที่ทำงานมากขึ้น
9. 15สถานศึกษาสำหรับเด็กที่ต้องการการศึกษาพิเศษถูกวางกระจายไปหลายพื้นที่ของประเทศ เพื่อให้ครอบครัวไม่ต้องเดินทางไกลเกินความจำเป็น
10. 16ศูนย์ชุมชนรุ่นใหม่มักรวมหลายอย่างไว้ด้วยกัน เช่น ห้องสมุด อาหาร กีฬา สุขภาพ และกิจกรรมชุมชน เพื่อให้คนทำหลายกิจกรรมได้ในการเดินทางครั้งเดียว

เมืองที่เตรียมแก่ไปพร้อมกับคน

1. 17ภายในปี พ.ศ. 2573 ประมาณ 1 ใน 4 ของพลเมืองสิงคโปร์จะมีอายุ 65 ปีขึ้นไป ทำให้เรื่องผู้สูงอายุกลายเป็นโจทย์ใหญ่ของการออกแบบเมืองตั้งแต่วันนี้
2. 18สิงคโปร์กำลังปรับทั้งบ้าน ถนน การเดินทาง และบริการสุขภาพ เพื่อให้คนแก่ตัวลงในชุมชนเดิมได้ โดยไม่ต้องย้ายออกจากสภาพแวดล้อมที่คุ้นเคย
3. 19ศูนย์กิจกรรมผู้สูงอายุถูกกระจายให้อยู่ใกล้บ้าน เพื่อให้คนสูงวัยยังออกมาพบคน ออกกำลังกาย ทำกิจกรรม และลดความเสี่ยงของการอยู่โดดเดี่ยว
4. 20เวลาวางตำแหน่งศูนย์ผู้สูงอายุ เขาดูทั้งจำนวนผู้สูงอายุในปัจจุบันและจำนวนที่คาดว่าจะเพิ่มขึ้นในอนาคต เพื่อเตรียมบริการก่อนความต้องการจะมาถึง
5. 21ที่อยู่อาศัยสำหรับผู้สูงอายุบางรูปแบบรวมบ้าน บริการดูแล (Nursing Home) และกิจกรรมทางสังคมไว้ด้วยกัน เพื่อให้คนยังใช้ชีวิตได้อย่างอิสระเมื่อร่างกายเริ่มเปลี่ยนไป
6. 22การออกแบบเพื่อทุกคน (Universal Design) ถูกนำมาใช้กับบ้านการเคหะมานานหลายปี เพื่อให้พื้นที่เดียวกันรองรับเด็ก คนแก่ คนพิการ และคนทั่วไปได้พร้อมกัน
7. 23ทางลาดที่ดูเหมือนรายละเอียดเล็กๆ ช่วยทั้งคนใช้รถเข็น ผู้สูงอายุ พ่อแม่เข็นรถเด็ก และคนลากกระเป๋า การออกแบบที่ดีจึงช่วยคนได้มากกว่าหนึ่งกลุ่มเสมอ
8. 24ม้านั่งและจุดพักตามทางมีความสำคัญมากขึ้นเมื่อประชากรสูงวัย เพราะระยะทางที่คนหนุ่มสาวเดินสบายอาจกลายเป็นระยะทางที่ไกลเกินไปสำหรับคนอีกวัยหนึ่ง
9. 25สนามเด็กเล่นกับพื้นที่ออกกำลังกายของผู้ใหญ่และผู้สูงอายุมักอยู่ใกล้กัน เพื่อให้คนหลายรุ่นออกมาใช้พื้นที่เดียวกันได้ในเวลาเดียวกัน
10. 26มีการจัดกิจกรรมที่พาเด็กอนุบาลกับผู้สูงอายุมาพบกัน เพื่อให้พื้นที่และบริการของเมืองช่วยสร้างความสัมพันธ์ระหว่างคนต่างรุ่นด้วย

ทางเดินที่พาลูกไปโรงเรียนได้

1. 27สิงคโปร์เพิ่มทางเดินมีหลังคาประมาณ 200 กิโลเมตรตั้งแต่ พ.ศ. 2561 เพราะเมืองที่อยากให้คนเดินต้องช่วยแก้ทั้งเรื่องแดดและฝนให้คนด้วย
2. 28รอบสถานีรถไฟฟ้าเอ็มอาร์ที (MRT) มีทางเดินมีหลังคาครอบคลุมประมาณ 400 เมตร เพื่อเชื่อมการเดินทางช่วงสุดท้ายจากสถานีกลับไปหาบ้านและกิจกรรมรอบๆ
3. 29รอบสถานีรถประจำทางและป้ายรถที่มีคนใช้จำนวนมากก็มีทางเดินมีหลังคา เพราะระบบขนส่งจะใช้งานได้ดีขึ้นเมื่อคนเดินไปถึงมันได้สะดวก
4. 30สะพานลอยหลายแห่งถูกเพิ่มลิฟต์ เพื่อให้การข้ามถนนไม่กลายเป็นอุปสรรคสำหรับผู้สูงอายุ คนพิการ หรือพ่อแม่ที่มีรถเข็นเด็ก
5. 31ผู้สูงอายุและผู้พิการขอเวลาไฟเขียวสำหรับข้ามถนนเพิ่มได้ เพื่อให้ความเร็วของสัญญาณไฟปรับตามความสามารถของคน แทนที่จะบังคับให้ทุกคนเดินเท่ากัน
6. 32ถนนบางแห่งมีเกาะพักตรงกลาง เพื่อให้ผู้สูงอายุแบ่งการข้ามถนนเป็นสองช่วง และไม่ต้องรีบข้ามถนนกว้างในครั้งเดียว
7. 33ทางโค้ง ลูกระนาด ช่องรถที่แคบลง และทางข้ามยกสูงถูกใช้เพื่อทำให้รถช้าลง เพราะรูปทรงของถนนเปลี่ยนพฤติกรรมของคนขับได้
8. 34รอบโรงเรียนมีการควบคุมความเร็วรถมากขึ้น เพราะความสามารถของเด็กที่จะเดินไปโรงเรียนอย่างปลอดภัยขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมรอบโรงเรียนด้วย
9. 35การที่ออมเดินไปส่งลูกที่โรงเรียนได้ จึงเกิดจากหลายเรื่องทำงานพร้อมกัน ทั้งระยะทาง ทางเท้า ทางข้าม ร่มเงา และความเร็วของรถ

การเดินทางที่ต่อกันครบทั้งเส้นทาง

1. 36แผนระยะยาวตั้งเป้าให้ประมาณ 80% ของครัวเรือนอยู่ในระยะเดิน 10 นาทีจากสถานีรถไฟ เพื่อให้การใช้ขนส่งสาธารณะเป็นทางเลือกที่ง่ายในชีวิตประจำวัน
2. 37เครือข่ายรถไฟมีแผนขยายจากประมาณ 260 กิโลเมตรไปสู่ประมาณ 360 กิโลเมตร เพื่อให้พื้นที่อยู่อาศัยใหม่และพื้นที่เดิมเชื่อมถึงกันมากขึ้น
3. 38รถประจำทางยังทำหน้าที่เชื่อมบ้านกับรถไฟและพื้นที่ที่รถไฟเข้าไม่ถึง เพราะระบบขนส่งที่ดีต้องต่อการเดินทางให้ครบตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง
4. 39ศูนย์การเดินทางบางแห่งรวมรถไฟ รถประจำทาง ร้านค้า และบริการต่างๆ ไว้ด้วยกัน เพื่อให้เวลาเปลี่ยนรถเราทำธุระในชีวิตประจำวันไปพร้อมกันได้
5. 40ทางจักรยานถูกขยายและแยกจากทางเดินในหลายพื้นที่ เพื่อให้การเดิน การปั่นจักรยาน และการใช้รถสาธารณะอยู่ร่วมกันได้อย่างปลอดภัยขึ้น
6. 41เมืองพยายามวางบ้านใกล้ทั้งระบบขนส่ง แหล่งงาน และสิ่งอำนวยความสะดวก เพื่อช่วยลดเวลาที่คนต้องเสียไปกับการเดินทางทุกวัน

ธรรมชาติในระยะเดินสิบนาที

1. 42สิงคโปร์มีสวนมากกว่า 400 แห่ง เพราะพื้นที่สีเขียวถูกมองเป็นส่วนหนึ่งของคุณภาพชีวิตประจำวันของคนเมือง
2. 43เป้าหมายภายในปี พ.ศ. 2573 คือให้ทุกครัวเรือนอยู่ในระยะเดินประมาณ 10 นาทีจากสวน เพื่อให้ธรรมชาติเป็นสิ่งที่เข้าถึงได้ในวันธรรมดา
3. 44ทางเชื่อมสวนกำลังขยายไปสู่ประมาณ 500 กิโลเมตร เพื่อให้คนเดิน วิ่ง หรือปั่นจักรยานจากพื้นที่หนึ่งไปสู่อีกพื้นที่หนึ่งผ่านเครือข่ายสีเขียวได้
4. 45การวางพื้นที่สีเขียวดูควบคู่กับจำนวนประชากร เพื่อให้เมื่อเมืองหนาแน่นขึ้น พื้นที่สำหรับพักผ่อนและธรรมชาติยังเติบโตตามคนไปด้วย
5. 46พื้นที่ธรรมชาติและแนวสีเขียวถูกพิจารณาตั้งแต่ช่วงวางผัง เพื่อเก็บพื้นที่สำคัญไว้ก่อนจะถูกการพัฒนาอย่างอื่นใช้ไปหมด
6. 47ต้นไม้ใหญ่ที่เราเดินผ่านในวันนี้จำนวนมากเกิดจากการปลูกและดูแลต่อเนื่องมาหลายสิบปี การออกแบบเมืองจึงเป็นงานที่บางครั้งคนรุ่นหนึ่งทำไว้ให้คนอีกรุ่นใช้
7. 48แนวคิดเมืองในธรรมชาติ (City in Nature) พยายามพาธรรมชาติเข้ามาอยู่ในย่านพักอาศัย ถนน และพื้นที่ประจำวันที่คนใช้จริง เพื่อให้ความเขียวเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตมากขึ้น

ฝนที่ตกบนเมืองกลายเป็นน้ำของประเทศ

1. 49ประมาณสองในสามของพื้นที่ประเทศทำหน้าที่เป็นพื้นที่รับน้ำฝน เพราะในประเทศที่มีพื้นที่จำกัด แม้แต่ผิวเมืองก็ต้องช่วยเก็บทรัพยากรน้ำ
2. 50น้ำฝนถูกส่งผ่านเครือข่ายคลอง ทางน้ำ และระบบระบายน้ำประมาณ 8,000 กิโลเมตรไปยังอ่างเก็บน้ำ 17 แห่ง เพื่อเปลี่ยนฝนที่ตกบนเมืองให้กลายเป็นแหล่งน้ำของประเทศ
3. 51ระบบน้ำฝนกับน้ำใช้แล้วถูกแยกออกจากกัน เพื่อให้น้ำฝนที่ไหลผ่านเมืองนำไปเก็บและบำบัดกลับมาใช้ได้
4. 52คลองบางแห่งถูกพัฒนาให้เป็นทั้งทางระบายน้ำ สวน และพื้นที่พักผ่อน เพื่อให้โครงสร้างพื้นฐานหนึ่งอย่างสร้างประโยชน์ให้ชีวิตคนได้หลายด้าน
5. 53สวนรับน้ำฝนใช้ต้นไม้และดินช่วยชะลอและกรองน้ำ พร้อมสร้างพื้นที่สีเขียวให้คนใช้ในบริเวณเดียวกัน

ชีวิตประจำวัน และพื้นที่ที่เผื่อไว้ให้อนาคต

1. 54การวางโรงพยาบาล คลินิก และบริการดูแลกำลังขยายตามโครงสร้างประชากรที่แก่ขึ้น เพื่อให้บริการสุขภาพกระจายใกล้พื้นที่ที่คนอาศัยอยู่มากขึ้น
2. 55สิงคโปร์กำลังเพิ่มบริการดูแลถึงบ้าน เพราะเป้าหมายของเมืองสูงวัยคือช่วยให้คนยังอยู่ในบ้านและชุมชนของตัวเองได้ แม้ต้องการความช่วยเหลือเพิ่มขึ้น
3. 56ศูนย์อาหารและร้านอาหารใกล้บ้านถูกมองเป็นส่วนหนึ่งของบริการพื้นฐานของย่าน เพราะการเข้าถึงอาหารราคาเหมาะสมมีผลกับชีวิตประจำวันของคนทุกวัย
4. 57ย่านใหม่พยายามมีทั้งบ้านภาครัฐ บ้านเอกชน และบ้านหลายขนาด เพื่อให้คนต่างพื้นฐานและต่างช่วงชีวิตมีโอกาสอยู่ร่วมพื้นที่เดียวกัน
5. 58พื้นที่ส่วนกลางถูกออกแบบให้เพื่อนบ้านได้พบกัน เพราะความรู้สึกเป็นชุมชนสร้างได้ง่ายขึ้นเมื่อชีวิตประจำวันเปิดโอกาสให้คนเจอกันเป็นประจำ
6. 59การทำงานจากบ้าน การซื้อของออนไลน์ เทคโนโลยีใหม่ และครอบครัวที่เล็กลงถูกนำมาคิดในการวางเมือง เพราะรูปแบบการใช้บ้านกำลังเปลี่ยนไปจากคนรุ่นก่อน
7. 60สิงคโปร์ยังเก็บพื้นที่บางส่วนไว้สำหรับความต้องการที่วันนี้ยังคาดไม่ถึง เพราะการวางเมืองระยะยาวต้องเผื่อพื้นที่ให้อนาคตที่เราเองก็ยังตอบไม่ได้ทั้งหมด
8. 61สิงคโปร์อายุ 61 ปี แต่กำลังวางแผนเมืองไปอีกประมาณ 50 ปีข้างหน้า เพื่อให้การตัดสินใจของคนวันนี้กลายเป็นคุณภาพชีวิตของคนรุ่นต่อไป

ความสะดวกที่ไม่ได้เกิดขึ้นเอง

พอรวบรวมมาครบ 61 ข้อ ออมก็เพิ่งรู้เหมือนกันว่า หลายสิ่งที่เรารู้สึกว่าสะดวกในชีวิตประจำวัน จริงๆ แล้วไม่ได้เกิดขึ้นเองค่ะ ทั้งหมดเป็นผลจากการคิดและวางแผนต่อกันมาหลายสิบปี และนี่คงเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ทำให้ออมเลือกกลับมาใช้ชีวิตที่นี่อีกครั้ง

เมืองที่ดีสำหรับออม คือเมืองที่ช่วยให้ชีวิตธรรมดาในแต่ละวันของเราง่ายขึ้น

Happy 61st Birthday, Singapore